Kuiken; Gebroeders Kuiken, Sint Jacobiparochie.

Fabriek/Bedrijf

Loondorsbedrijf Kuiken Sint Jacobiparochie.

1948 Vennootschap onder Firma Gebr. Kuiken Sint Jacobiparochie

In 1948 vestigt Kuiken zich in Emmeloord waar ook het hoofdkantoor wordt gevestigd.

In de jaren vijftig werd de naam omgezet in: Kuiken Landbouwmachines N.V.

In 1962 werd een bedrijf gevestigd in Neuss (Duitsland). De Duitse markt in zijn geheel te gaan bewerken, was een stap te ver voor de toenmalige directie en werd in 1966 besloten het Duitse bedrijf te verkopen aan BM Volvo. Ter compensatie van de verkooprechten in Duitsland werd o.a. overeengekomen dat Kuiken de rechten verkreeg voor de productie en verkoop van de door BM Volvo ontwikkelde  suikerbietenrooier.

Voor de fabricage van de suikerbietenrooier werd contact gezocht met machinefabriek Kemach N.V. te Lemmer. In 1970 verwierf Kuiken een minderheidsbelang in dit bedrijf.

In 1972 werden de dochterbedrijven omgezet in zelfstandige B.V.'s: Kuiken Noord B.V.; Kuiken Europoort B.V.; Kuiken Brabant B.V.; Kuiken Limburg B.V. en Fa. W. Obbink.

Omdat de activiteiten en de ontwikkeling van KUIKEN N.V. in samenwerking met andere fabrikanten van landbouw- en industrietrekkers en werktuigen zich buiten Friesland afspeelde, wordt daarvoor kortheidshalve verwezen naar het boek: Sporen van vooruitgang. Kuiken N.V. 1946 - 2008.

Kuiken; Gebroeders Kuiken, Sint Jacobiparochie.

Sint Jacobiparochie, Emmeloord.

Oprichters

Beert Kuiken (*1859 - 1911), zoon van Klaas Beerts Kuiken en Sjoke Kramer.

Zoon Hendrik Kuiken zet het loondorsbedrijf in 1911 voort.

De zonen Beert en Renze Kuiken maken zich los van het loondorsbedrijf en beginnen een mechanisatiebedrijf en machinefabriek, hetgeen in 1948 resulteerde in de 'Oprichting der handelsvennootschap onder firma genoemd "FIRMA GEBROEDERS KUIKEN" gevestigd te Sint Jacobi Parochie'.

In 1948 wordt de hoofdvestiging van Kuiken naar Emmeloord verplaatst onder leiding van de beide broers Beert en Renze. De jongere broer Johannes Kuiken, inmiddels ook in het bedrijf werkzaam, krijgt de leiding van het oorspronkelijke bedrijf in Sint Jobiparochie. In 1950 wordt dit bedrijf opgenomen in de VOF Gebroeders Kuiken. In 1956 verhuisde ook dit bedrijf naar Emmeloord.

Later zijn in de loop der jaren, naast verschillende familieleden Kuiken, andere personen als Directielid of lid van de Raad van Commissarissen van de N.V. aangetrokken.

Periode van bestaan

1906 - heden.

Werktuigen

Aanvankelijk is het bedrijf van Gebroeders Kuiken ontstaan uit het loondorsbedrijf van hun grootvader Beert en vader Hendrik. Het bedrijf ging met de bekende grote dorsmachines, stopersen en locomobielen o.a. graan dorsen bij de boeren in de gemeente Het Bildt, later ook in andere streken van Friesland en soms daarbuiten. Het bedrijf had een aantal jaren zes combinaties met elk elf man personeel aan het werk.

In 1948 werd de VOF Gebroeders Kuiken gesticht met als doel de handel in landbouwmachines. De onderneming was gevestigd in Sint Jacobiparochie en had in eerste instantie de provincie Friesland als werkterrein. Vanaf die beginperiode had Kuiken het agentschap van John Deere trekkers en CAT rupstrekkers. John Deere trekkers werden in die tijd in kisten uit Amerika aangevoerd en moesten dan afgemonteerd worden voor aflevering aan de klanten.

In diezelfde periode experimenteerden de Zweedse bedrijven Bolinder (scheepsmachinefabriek) en Munktell (fabriek van dorsmachines) met een  door een trekker getrokken gecombineerde maai-dorsmachine. Kuiken kocht één van deze machines en experimenteerde en demonstreerde er mee in geheel Nederland. Landbouw-experts waren sceptisch over het gebruik van zo'n machine op de Nederlandse bedrijven en ook de boeren waren weinig enthousiast over het gebruik er van.Uiteindelij,k, na vele demonstraties, kwam de verkoop van deze getrokken maaidorsers op gang en Kuiken leverde ze over geheel Nederland. Kuiken stond ook aan de wieg van de ontwikkeling van stropersen om het stro uit het zwad (na het maaidorsen) op te rapen, te persen en te binden.

Ook werd het importeurschap voor geheel Nederland van Bolinder Munktell trekkers verkregen.

De toenmalige trekkers waren niet voorzien van cabines of ander beschuttingsmiddelen voor de bestuurder. Daarom ontwikkelde en maakte Kuiken de zogenaamde 'trekker-winterjas', een stalen buizenframe bespannen met stevig zeildoek zodat de door de motor afgegeven warmte als verwarming voor de besuurder kon dienen.

In het begin van 1947 werd een begin gemaakt met de uitgifte van boerderijen in de Noordoostpolder. In het kader van de Marshallhulp kwamen Amerikaanse trekkers beschikbaar. Veel pachters in de NOP kregen een John Deere trekker toegewezen die via importeur Geveke aan Kuiken geleverd werden die vervolgens voor levering aan de klanten moest zorgen.

Al vrij snel werd een monteur met met een woonwagen en service-auto als vooruitgeschoven servicpost in Emmeloord gestioneerd. Ondertussen werd opdracht gegeven voor het bouwen van een noodwoning met garage in Kamp West om daar de nodige reparatie uit te kunnen voeren.

Om een vergunning te krijgen voor een permanente vestiging in Emmeloord werden nogal wat eisen gesteld. Zo moest de hoofdkantoor van Kuiken in Emmeloord komen en de directie moest in Emmeloord gaan wonen. Met een subside van 50% van Domeinen werd uiteindelijk besloten om de stap naar Emmeloord te nemen.

In de periode 1960 - 1969 ontwikkelde Bolinder Munktell in Zweden de wiellaadschop voor hun BM 36 trekker. Voor Nederland werd de import van deze machine door Kuiken een succes. In de jaren die volgden werd het verkoopprogramma uitgebreid met verschillende types BM Volvo laders, dumpers, graders, ASL wielladers, Hydromac graafmachines en Case graaflaadcombinaties. De omzet van inustriemachines stijgt terwijl de omzet van landbouwmachines daalt en lager wordt dan die van de industriemachines.

Kuiken bietenrooier.

In Zweden was Viking één van grootste en bekendste fabrieken van werktuigen en leverde onder andere complete werktuigen aan Bolinder Munktell. In het zuiden van Zweden verbouwde men veel suikerbieten die lokaal verwerkt werden tot suiker. De suikerfabrieken hadden vaak zelf boerderijen in eigendom. In de oorlog van 1940-1945 heeft men met subsidie van het rijk een lichte zelfrijdende bietenrooier ontwikkeld. De zesrijige machine met een Volswagenmotor is ontwikkeld door de technici van de suikerfabrieken en de heer Hawker.

Met deze machine wordt het blad van de bieten met een vingerbalk van de bieten gemaaid en zijdelings afgevoerd net zo als bij een maaidorser. Een gedeelte van de bieten wordt op deze wijze vrij goed gekopt op andere bieten blijft veel loof zitten. Voor de Deense suikerfabrieken was dit geen bezwaar. Het rooimechanisme bestond uit twee scharen, die doormiddel van een excentriek verbonden waren met een roterende as, waardoor de biet losgetrild werd en uit de grond gelicht.

De Frima Kuiken besloot om deze machine naar Nederland te halen en uit te proberen onder Nederlandse omstandigheden. Al vrij snel werd met BM overeengekomen om de productie van de bietenrooier naar Nederland te halen en werd een fabrikant gezocht die de machines kon maken. Tezamen met de Nederlandse Participatie Maatschappij in Amsterdam werd contact gezocht met Borga te Appingadam, o.a. fabrikant van stationaire dorsmachines en stro-persen. Uiteindelijk is de samenwerking met Borga op niets uitgelopen omdat deze bang was overgenomen te worden door Kuiken.

Na een jaar vertraging werd een nieuwe relatie gevonden in Kemach Machinefabriek te Lemmer en werden alle mallen, tekeningen en onderdelen van Appingadam overbracht naar Lemmer. In januari 1963 staat de eerste Kuiken-Volvo bietenrooimachine op de RAI te Amsterdam. De belangstelling van o.a. de loonwerkers was groot. Aanvankelijk deden de suikerfabrieken in Nederland niet moeilijk over de onvoldoende gekopte bieten, maar toen het aandeel van de met de Kuiken rooimachine gerooide bieten groter werd, begon men moeilijk te doen. Ook de 'Wageningse instituten' gaan zich er mee bemoeien en Kuiken begint daardoor veel weerstand van haar klanten te krijgen.

Inmiddels heeft Kuiken in 1970 het bedrijf Kemach overgenomen en wordt het probleem van te veel blad opgelost door achter het maaigedeelte een as te monteren met klepels die de bieten als het ware schoon 'poetsen'. Dit vraagt echter zoveel energie dat de Volkswagen benzinemotor vervangen moet worden door zwaardere Perkins dieselmotor. Het ene probleem is opgelost maar door de sterkere dieselmotor en de hogere capaciteit van de machine blijken de rooischaren te verbuigen en moet worden gezocht naar een fabrikant die sterkere en verende rooischaren kan maken.

Onder Nederlandse omstandigheden werkt de machine goed en Kuiken gaat dan ook in andere Europese landen experimenteren met haar machine, model A 50. Uiteindelijk wordt het buitenlandse avontuur geen succes, mede veroorzaakt door geheel andere grondsoorten dan in eigen land.

Op het type Kuiken BR 750 werd een Volvo diesel gemonteerd en het was de eerste machine die gedeeltelijk hydraulisch aangedreven werd. In de jaren 1975 – 1979 werden er per jaar 30 machines gemaakt.

Om dat een aantal bietenrooiers van concurrerende fabrikanten uitgevoerd waren met een oplader om de bieten rechtstreeks op een meerijdende wagen te brengen, ontwikkelde Kuiken ook een oplader aan de BR 750. De constructie bleek uiteindelijk erg duur te worden en de concurrentie van met name Franse 6-rijige bietenrooiers was hevig.

Omdat er geen mogelijkheden voor export bleken te zijn en het aantal machines voor de Nederlandse markt betrekkelijk klein was heeft Kuiken in de begin van de jaren tachtig besloten om de fabricage van bietenrooimachines te beëindigen.

(Bron: de boeken 'Familie Kuiken 100 jaar in landbouw en industrie' en 'Sporen van vooruitgang'.

 

Beschikbaar informatiemateriaal

  • Fotomateriaal: Nee
  • Foldermateriaal: Nee
  • Publicaties/Artikelen: Diverse.+ Familie Kuiken, 100 jaar in landbouw en industrie (1993 B. Kuiken) + Sporen van vooruitgang Kuiken N.V. 1946-2008 (2008 Willem Rozeboom).
  • Wat we nog zoeken: Teksten, Fotomateriaal, Foldermateriaal, Publicaties / Artikelen, Film- of Videomateriaal, Diversen ( reclame-artikelen, gadgets)

Auteur dit artikel

G.H.

Aangepast op:

dinsdag, 02 september 2014